نجربیات یک معلم به منظور ارتقاء دانش افزایی دانش آموزان در درس کامپیوتر و فیزیک

مقدمه

 تغييرات مداوم متون درسي كه موجب سردرگمي دانش آموزان ودشواري آموزش شده است، تنها اشكال متون درسي وتنها معضل نظام آموزشي مانيست. امامي توان از اين تغييرات كه بدون پشتوانه هاي علمي و تحقيقي صورت مي گيرد به عنوان بارزترين نشانه پريشاني ساختار آموزشي كشور ياد كرد.

از قدیم الایام آموزش علوم یک طرح بنیادی در نظام آموزش و پرورش کشور ما محسوب شده و می شود . در چند دهه اخیر هیچ یک از موضوعات درسی به اندازه درس علوم دچار تغییر و دگرگونی نشده است . اگر چه محتوای  درس علوم تجربی خود به خود به علت پیشرفت دانش بشری جدید تر می شود اما آنچه که باید کارشناسان دفتر برنامه ریزی و تالیف کتاب های درسی و متخصصان شورای برنامه ریزی کتاب های درسی توجه خود را به آن معطوف نمایند این است که چه چیز هایی را باید به دانش آموزان آموزش داد تا در زندگی آینده برای آنان مفید واقع گردد؟

همه ما معتقدیم که اگر کیفیت آموزش علوم در جامعه ما از وضعیت مطلوبی برخوردار شود دانش آموزان از چرخه آموزش ، پیشرفت و هماهنگی و همگامی با توسعه علمی – صنعتی دور نمی مانند و می توانند پا به پای توسعه جهانی دانش و صنعت معلومات خود را توسعه دهند .

در نقد و بررسی یک اثر به خصوص کتاب درسی باید به نقد ساختاری و محتوی کتاب توجه دقیق مبذول داشت.

      با توجه به ماهيت موضوع ، سازماندهی محتوا به صورت تلفيقی در سطح کاربرد است؛ به طوری که ضمن حفظ ساختار موضوعی، از مثال های کاربردی متناسب با نياز دانش آموز و مسائل روزمره در ارائه ی محتوا استفاده می شود. همچنين توصيه می شود در تدوين محتوای بخش های مختلف کتاب، تلفيق موضوع با ساير دروس مد نظر قرار گيرد.برای تفهیم بهتر موضوع، خوب است اصول  حاکم بر سازماندهی محتوا را شرح داده و بعد به نقد کتاب بپردازیم .

اصول حاکم بر سازماندهی محتوا

1-      سازماندهی محتوا متناسب با رويکردهای برنامه باشد.

2-      محتوا طوری سازماندهی شود که دانش آموزان در فرايند يادگيری مداخله نمايند.

3-      توان‌ ذهني‌ دانش‌آموزان‌ را در امر يادگيري‌ مورد توجه‌ قرار گيرد.

4-      در سازماندهي محتوا به  رعايت اصل از ساده به مشکل و اصل مداومت توجه شود.

5-      در تدوين محتوا ، تقويت روحيه ي تحقيق در دانش آموزان مورد توجه قرار گيرد.

6-      در تدوين‌ مطالب‌ مي‌بايست ارتباط‌ منطقي‌ بين‌ فصول‌ مختلف‌ كتاب‌ رعايت‌ شود.

7-      نحوه ي  ارائه‌ ی مطالب‌ طوري‌ باشد كه‌ حس‌ كنجكاوي‌ دانش‌آموزان‌ را تحريك‌ كند.

8-      مطالب‌ كتاب‌ در حد امكان‌ با زندگي‌ روزمره‌ و شرايط‌ محيطي‌ دانش‌آموزان‌ مرتبط‌ باشد.

9-        تأليف‌ كتاب‌ با تأكيد بر روش‌هاي‌ حل‌ مسئله‌ و پرسش‌ و پاسخ‌ صورت‌ پذيرد.

 

 وقتی کتاب های درسی جدید فیزیک ، شیمی و زیست شناسی سالی واحدی را می بینیم خیلی متاثر می شویم که کتاب فیزیک نسبت به دو درس شیمی و زیست شناسی در سطح پایین تری تالیف و گرد آوری شده است و در تهیه و تدوین آن با توجه به هدف های کلی ( هدف های دانشی ، مهارتی و نگرشی ) دروس علوم دقت لازم مبذول نشده است . وقتی به اسامی مولفین محترم و شورای محترم برنامه ریزی توجه می کنیم  اسامی عزیزانی را می بینیم که از این استاد ان گرانقدر انتظار بیشتر و بهتری میرفت . اگر هدف مولفان محترم تالیف یک کتاب فیزیک عمومی بوده است می توانستند از تجربه استاد مرحوم ، جعفر سیروس ضیاء استفاده کنند ( کتاب فیزیک سال سوم ادبیات و علوم انسانی نظام قدیم ) که بسیار جالب تر از این کتاب فیزیک (1) بود . با توجه به جمله ای که در صفحه اول کتاب آمده که " کتاب فیزیک (1) پس از تالیف و بررسی جهت بررسی و اظهار نظر در اختیار نقاط مختلف کشور قرار داده شد و نظر های اصلاحی آنها در کتاب اعمال گردید ."

تا آنجا که تحقیق شده این کتاب قبل از تالیف توسط کسی بررسی نشده است و اگر فرض بر این باشد که صاحب نظرانی کتاب را بررسی کرده اند سوال اینست که این صاحب نظران چه نظر های اصلاحی ارائه نموده اند ؟ این صاحب نظران چگونه انتخاب شده اند ؟ آیا بهتر نبود عناوین این کتاب به صورت جزوه قبل از چاپ به تمام مناطق آموزش و پرورش در ساسر کشور ارسال می شد و منتخبی از دبیران فیزیک با تجربه هر منطقه نظرات خود را ارائه می دادند و سپس مولفین محترم نظرات ارائه شده را در تدوین کتاب اعمال می کردند ؟

 

ضمن آشنایی با مولفین محترم شورای برنامه ریزی گروه درسی فیزیک در سال 87-86  به طورخلاصه به تغییرات کتاب های فیزیک (چهار سال) دبیرستان در این سال می پردازیم .

 

اعضای شورای برنامه ریزی گروه درسی فیزیک در سال تحصيلي 87-86

دکتر منیژه رهبر ( متخصص موضوعی موضوعی و هیئت علمی ) 

دکتر امیر اکباتانی ( متخصص موضوعی و هیئت علمی ) 

دکتر سيامك خادمي( متخصص موضوعی و هیئت علمی ) 

احمد احمدی ( مسئول شورا و متخصص موضوعی )

روح اله خلیلی بروجنی ( کارشناس دوره و متخصص موضوعی ) 

دكتر غلامعلي احمدي ( متخصص برنامه ریزی درسی) 

 صفيه رضايي (نماینده اتحادیه معلمان فیزیک ایران)

 آزیتا سید فدایی (نماینده شهر تهران )

مهرناز طلوع شمس( معلم مجرب )

 

 

تغییرات در کتاب های درسی فیزیک دوره دبیرستان برای سال تحصیلی 87-86

نکته اول : برنامه ی درسی هیچ یک از کتاب های درسی فیزیک برای سال تحصیلی 87-86 نسبت به سال های قبل تغییری نکرده است.

 

نکته دوم : کتاب های فیزیک دوره متوسطه تغییر چندانی نکرده اند و تنها به تمرین های پایان هر فصل ، تعدادی تمرین افزوده و یا کاسته شده است. در خصوص کتاب فیزیک 2 و آزمایشگاه این مورد نیز باید اضافه شود که در شروع هر فصل تصویری افزوده شده است که با نگاه و رویکردی بدیع انتخاب شده اند. همچنین زیر نویس هایی به  قسمت هایی از 3 فصل نخست این کتاب اضافه شده است که توجه الزام آور به آنها فرایند آموزش را با هدف های برنامه ی درسی هماهنگ تر خواهد کرد.

 

نکته سوم : تغییرات در کتاب های دوره ی پیش دانشگاهی چشمگیرتر است . در فصل چهارم فیزیک 1 با عنوان جدید " موج های مکانیکی 1 " تنها موج های یک بعدی مورد بررسی قرار گرفته اند و ادامه ی بحث به ابتدای فصل 1 فیزیک 2 منتقل شده است و عنوان این فصل نیز به " موج های مکانیکی 2 " تغییر یافته است. همچنین قسمت سازوکار تولید موج های الکترومغناطیسی برای دانش آموزان تجربی به صورت مطالعه آزاد در آمده است. بخش فیزیک هسته ای نیز مورد باز نگری قرار گرفته و براساس همان برنامه قبلی باز نویسی شده است و در قسمت هایی از آن به دستاوردهای کشور در این خصوص اشاره شده است. در ضمن نماد بسامد به دلیل دشواری در خواندن  و نوشتن و شباهت آن با " وی " ، از " نو " به " اف " تغییر یافته است. در کتاب هایی که در چند ساله اخیر در سطح جهانی نیز چاپ شده اند این تغییر نماد  لحاظ شده است.

در تدوین یک کتاب باید علاوه بر پی ریزی پایه خوبی در زمینه اصول فیزیک کلاسیک و حل مسائل ، کاربرد های علمی ، نظریه های جدید و موضو عات تاریخی و فلسفی را نیز مد نظر قرار داد . علاوه بر مجموعه جامعی از مسائل در انتهای هر فصل مثالهای حل شده ی متعددی در سر تاسر کتاب گنجاند و جدول پیشوند های یکاها ، نسبت های مثلثاتی و ثابت های فیزیکی در انتهای کتاب به صورت پیوست به چاپ ئرساند . صفحه بندی کتاب باید طوری باشد که ظاهر صفحات باعث شلوغی کتاب نشود و دانش آموزان بتوانند مطالب را به هم پیوسته بخوانند ، یادداشت بردارند و اجزای مختلف هر فصل را از هم تمیز و تشخیص دهند . طرح مسائل از آسان به مشکل باشد و از هر بخش کتاب سوال طرح شود . تدوین کتاب باید طوری باشد تا دانش آموزان با روشهای مطالعه و تحقیق دانشمندان علم فیزیک در زمینه ی مورد نظر حتی به طور محدود آشنا شوند و تفکر علمی و حس جستجو گری برای کشف رابطه علیّ در پدیده ها ی  مورد مشاهده ، در ایشان تقویت گردد.

 

 

 

نقد و بررسی کتاب فیزیک(1) سال اول دبیرستان

در تالیف کتاب فیزیک (1) و آزمایشگاه کمتر به مطالب فوق توجه شده است و به موارد زیر نیز عنایتی نشده است .

1)     به نیاز های فرهنگی و بومی مناطق مختلف کشور کمتر توجه شده است .

2)  درباره ی واژه ها و اصطلاحاتی که برای اولین بار به کار برده می شوند توضیحاتی در متن یا پاورقی نیامده است و تصاویر و نقشه های مبهم در کتاب آمده است که در فهم درس اشکال ایجاد می کند . مانند شکل روی جلد ، شکل های صفحه یک و صفحه 19 و واژه های دما نگاشت ، بازه زمانی و گرانیگاه .

3)      به سیر تاریخی علم فیزیک و سرگذشت دانشمندانی که در تکامل آن نقش موثر داشته اند توجه نشده است .

4)  بعضی از مسائل و پرسشهای کتاب به صورت واضح بیان نشده است که این در تثبیت یادگیری تاثیر منفی می گذارد .مانند قسمت ب تمرین 1 صفحه 27، قسمت پ تمرین 10 صفحه 28 ، قسمت ب تمرین 3 صفحه 50 ، تا حدی گنگ بودن سوال 11 صفحه 117 ، سوال طرح شده در ابتدای فصل شکست نور بدون جواب به دانش آموزان مطرح شده بهتر بود در پیوست یا آخر فصل این جواب داده می شد ، مبحث شکست نور و محاسبه سینوس زوایای تابش و شکست در کتاب ریاضی به دانش آموزان تدریس نشده و لازم است معلم این مبحث ریاضی را به طور کامل برای دانش آموزان توضیح دهد .

این پرسشها و تمرین هاطوری تنظیم شده اند که ناظر به اهداف آموزشی مورد نظر نمی باشند .

5)  در مقدمه کتاب هدف از تدوین و تالیف مطالب " تحقیق کنید ، تمرین کنید ، آزمایش کنید ، مطالعه آزاد ، فن آوری و کاربرد ، بسازید و ترسیم کنید " توضیح داده نشده است .

در صورتی که در کتاب زیست شناسی سالی واحدی این موارد به  طور مفصل  توضیح داده شده اند . رنگ آمیزی بخشهای فوق هر چند متن کتاب را ظاهراً زیبا کرده است اما تاثیری در افزایش توان ذهنی و یادگیری دانش آموزان ندارد .

6)  بعضی مطالب تالیف شده در متن ها اشکال دارد که لازم است در چاپ های بعدی به آنها توجه شود ، مانند تعریف گرما در صفحه 39 که جهت انتقال گرما را بیان نمی کند ، در قانون اهم صفحه 73 اشاره به ثابت بودن دما و رساناهای فلزی نشده است .

موارد مثبت که در تدوین کتاب فیزیک (1) و آزمایشگاه ، در نظر گرفته شده است عبارتند از :

کتاب شامل 5 فصل و 168 صفحه است که قسمت های کوتاهی از آن به صورت مطالعه آزاد است ، این حجم کتاب برای یک سال تحصیلی مناسب و مفید است . قطع کتاب نسبت به کتاب فیزیک نظام جدید و نظام قدیم در گذشته مناسب است .

 

پیشنهاد ها :

الف) فصل اول کتاب تحت عنوان انرژی است . انرژی یکی از مباحث بخش مکانیک است که مفاهیمی مانند ،کار ، نیرو ، وزن و جرم در فهم آن نقش موثری دارند . هرچند دانش آموزان اول دبیرستان در کتاب های علوم تجربی دوره ی راهنمایی با این مفاهیم کم وبیش آشنا شده اند ولی قبل از بحث انرژی یادآوری مفاهیم فوق لازم و ضروری است .

ب) قبل از بحث انرژی در یک بخش کوتاه مانند فیزیک  سال اول نظام قدیم ضرورت دارد که دور نمایی از فیزیک و اهمیت اندازه گیری در علوم ، اشاره به کمیت ها و هدف از اندازه گیری ، تعیین یکاها و تبدیل یکا ها گنجانده شود.

پ) در باره ی واژه ها و اصطلاحات دما نگاشت و بازه ی زمانی و ... و تصاویر و نقشه های مبهم روی جلد و صفحات 1 و 29 در متن یا پاورقی بیشتر توضیح داده شود تا برای دانش آموزان کاملاً رفع ابهام شود .

 ت) در پایان یا شروع هر فصل به صورت مقدمه یا مطالعه آزاد به سیر تاریخی علم فیزیک و سرگذشت دانشمندان فیزیک مانند نیوتن ، اینشتین ، ژول ، اهم ، دکارت ، کولن ، و... توجه شود .

ث) در انتهای کتاب جدول های پیشوند یکا ها و ثابتهای فیزیکی و دیگر جداول مورد نیاز دانش آموزان  چاپ شود .

ج) فعالیت های داخل کتاب بیشتر شود و سعی شود از کاربرد فیزیک در زندگی بیشتر صحبت شود و به صورت سوال و تحقیق مطرح شود .

چ) بهتر است قبل از شروع فصل 4و 5 پیش زمینه و یا مقدمه ای در مورد این فصول به دانش آموزان گفته می شد تا هماهنگی بین مطالب بیشتر ایجاد می شد .

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  جمعه سی ام بهمن 1388ساعت 0:8  توسط پوران ولادتی   |